Τι είναι ο ΦΠΑ — και πώς λειτουργεί στην πράξη
Ο ΦΠΑ (Φόρος Προστιθέμενης Αξίας) είναι έμμεσος φόρος κατανάλωσης: προστίθεται στην τιμή σχεδόν κάθε αγαθού και υπηρεσίας και τον επιβαρύνεται ο τελικός καταναλωτής. Οι επιχειρήσεις τον εισπράττουν σε κάθε στάδιο της αλυσίδας και τον αποδίδουν στο κράτος — γι' αυτές είναι «περαστικός», όχι έσοδο.
Πώς λειτουργεί: η αλυσίδα του ΦΠΑ
Κάθε κρίκος της αλυσίδας χρεώνει ΦΠΑ στον επόμενο και εκπίπτει τον ΦΠΑ που πλήρωσε στον προηγούμενο. Παράδειγμα με συντελεστή 24%:
- Ο παραγωγός πουλά σε κατάστημα προϊόν καθαρής αξίας 100,00 € και χρεώνει ΦΠΑ 24,00 €. Αποδίδει στο κράτος 24,00 €.
- Το κατάστημα μεταπωλά στον καταναλωτή με καθαρή αξία 150,00 € και ΦΠΑ 36,00 € — τελική τιμή 186,00 €. Από τα 36,00 € εκπίπτει τα 24,00 € που πλήρωσε, και αποδίδει τη διαφορά: 12,00 €.
- Ο καταναλωτής πληρώνει 186,00 € και επιβαρύνεται όλο τον φόρο: το κράτος έλαβε συνολικά 24,00 € + 12,00 € = 36,00 € — δηλαδή 24% πάνω στην τελική καθαρή αξία.
Πόσο είναι ο ΦΠΑ σήμερα
Το 2026 στην Ελλάδα ισχύουν τρεις βασικοί συντελεστές: 24% / 13% / 6%. Ο κανονικός είναι ο γενικός κανόνας· ο μειωμένος και ο υπερμειωμένος ισχύουν μόνο για τις κατηγορίες του Παραρτήματος III — δες αναλυτικά τους συντελεστές ΦΠΑ 2026 ανά κατηγορία. Στα δικαιούχα νησιά του Αιγαίου οι συντελεστές είναι μειωμένοι κατά 30% (17% / 9% / 4%) — δες το ΦΠΑ στα νησιά 2026. Για να προσθέσεις ή να αφαιρέσεις ΦΠΑ σε ένα ποσό, χρησιμοποίησε τον Υπολογισμό ΦΠΑ.
Μικρό γλωσσάρι του ΦΠΑ
Καθαρή αξία (τιμή προ ΦΠΑ, τιμή χωρίς ΦΠΑ)
Η τιμή πριν προστεθεί ο φόρος. Πάνω σε αυτήν υπολογίζεται ο ΦΠΑ: καθαρή αξία 100,00 € με συντελεστή 24% δίνει τελική τιμή 124,00 €.
Πλέον ΦΠΑ
Σημαίνει «συν τον ΦΠΑ»: η τιμή που βλέπεις δεν περιλαμβάνει τον φόρο και θα προστεθεί στο τέλος. Συνηθίζεται σε προσφορές B2B και τιμοκαταλόγους επαγγελματιών. Το αντίθετο: «συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ».
Εκπίπτει ο ΦΠΑ
Μια επιχείρηση «εκπίπτει» τον ΦΠΑ μιας δαπάνης όταν δικαιούται να τον αφαιρέσει από τον ΦΠΑ των πωλήσεών της — άρα η δαπάνη τής κοστίζει μόνο την καθαρή αξία. Για τους ιδιώτες ο ΦΠΑ δεν εκπίπτει.
ΦΠΑ εκροών / ΦΠΑ εισροών
Εκροές είναι οι πωλήσεις, εισροές οι αγορές. ΦΠΑ εκροών = ο φόρος που χρεώνει η επιχείρηση στους πελάτες της· ΦΠΑ εισροών = ο φόρος που πληρώνει στους προμηθευτές της. Στο κράτος αποδίδεται η διαφορά.
Πιστωτικό υπόλοιπο
Όταν ο ΦΠΑ εισροών μιας περιόδου ξεπεράσει τον ΦΠΑ εκροών, η διαφορά είναι υπέρ της επιχείρησης: μεταφέρεται στην επόμενη περίοδο ή, υπό προϋποθέσεις, επιστρέφεται.
Αποφορολόγηση
Η αφαίρεση του ΦΠΑ που εμπεριέχεται σε μια τελική τιμή για να βρεθεί η καθαρή αξία: διαιρείς με (1 + συντελεστής). Αναλυτικά: αφαίρεση ΦΠΑ (αποφορολόγηση).
Περιοδική δήλωση
Η δήλωση με την οποία η επιχείρηση εκκαθαρίζει τον ΦΠΑ κάθε μήνα ή τρίμηνο και αποδίδει τη διαφορά εκροών − εισροών. Αναλυτικά: δήλωση ΦΠΑ — προθεσμίες και τρίμηνα.
Ποιος πληρώνει και ποιος αποδίδει
Πληρώνει ο τελικός καταναλωτής — αποδίδουν οι επιχειρήσεις. Κάθε επιχείρηση εκκαθαρίζει τον φόρο με την περιοδική δήλωση: δηλώνει ΦΠΑ εκροών και εισροών και καταβάλλει τη διαφορά. Πότε υποβάλλεται και με ποιες προθεσμίες — δες τη δήλωση ΦΠΑ 2026.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι ο ΦΠΑ με απλά λόγια;
Ο Φόρος Προστιθέμενης Αξίας είναι έμμεσος φόρος κατανάλωσης: μπαίνει πάνω στην τιμή αγαθών και υπηρεσιών και τον πληρώνει ο τελικός καταναλωτής. Οι επιχειρήσεις απλώς τον εισπράττουν σε κάθε στάδιο και τον αποδίδουν στο κράτος — δεν είναι δικό τους έσοδο.
Πόσο είναι ο ΦΠΑ στην Ελλάδα το 2026;
Οι βασικοί συντελεστές είναι 24% / 13% / 6%: ο κανονικός ισχύει για τα περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες, ο μειωμένος κυρίως για τρόφιμα και εστίαση και ο υπερμειωμένος για φάρμακα, βιβλία και ενέργεια. Στα δικαιούχα νησιά οι συντελεστές είναι 17% / 9% / 4%.
Τι σημαίνει «πλέον ΦΠΑ»;
Ότι η αναγραφόμενη τιμή δεν περιλαμβάνει τον φόρο — θα προστεθεί κατά την πληρωμή. Παράδειγμα: «1.000 € πλέον ΦΠΑ 24%» σημαίνει τελική τιμή 1.240 €.
Τι σημαίνει «εκπίπτει ο ΦΠΑ»;
Ότι μια επιχείρηση μπορεί να αφαιρέσει τον ΦΠΑ που πλήρωσε σε μια αγορά από τον ΦΠΑ που οφείλει να αποδώσει από τις πωλήσεις της. Έτσι ο φόρος δεν την επιβαρύνει — επιβαρύνει μόνο τον τελικό καταναλωτή, που δεν έχει δικαίωμα έκπτωσης.
Ποιος πληρώνει τελικά τον ΦΠΑ;
Ο τελικός καταναλωτής. Κάθε επιχείρηση στην αλυσίδα εισπράττει ΦΠΑ από τον επόμενο και εκπίπτει τον ΦΠΑ που πλήρωσε στον προηγούμενο, αποδίδοντας μόνο τη διαφορά. Το συνολικό ποσό που φτάνει στο κράτος ισούται με τον ΦΠΑ επί της τελικής τιμής λιανικής.
Πηγές
- ΑΑΔΕ — Κώδικας ΦΠΑ Ν.5144/2024 (ορισμοί, συντελεστές, έκπτωση φόρου)
- ΑΑΔΕ — Παράρτημα III Κώδικα ΦΠΑ (κατηγορίες μειωμένων συντελεστών)
Δες και τη μεθοδολογία. Τελευταίος έλεγχος: .
Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικό και δεν αποτελεί φορολογική ή λογιστική συμβουλή. Για την περίπτωσή σου, συμβουλέψου λογιστή ή την ΑΑΔΕ.